Sterrenwacht-Lente Sterrenwacht-Winter Sterrenwacht-Herfst Sterrenwacht-Lucht

Archief Nieuws uit het Heelal

30-10-2014 Grootste zonnevlek van deze zonnecyclus

Het Solar Dynamics Observatory heeft de grootste zonnevlek van deze zonnecyclus (die in 2008 startte) gespot. De zonnevlek heeft een diameter van 128.747 kilometer. Dat betekent dat de Aarde er ongeveer tien keer in past.

De enorme zonnevlek is goed te zien op de foto’s die het Solar Dynamics Observatory van onze ster maakte. Je ziet de zonnevlek als een donker gebied op de zon. Een zonnevlek hangt samen met een relatief koel gebied op de zon dat ontstaat doordat krachtige en complexe magneetvelden de convectie van plasma in de weg zitten.

Zonnevlam

Zulke actieve gebieden op de zon kunnen ook dienst doen als bron van zonnevlammen of plasmawolken. Deze zonnevlek, AR 12192 genaamd, heeft al verschillende krachtige zonnevlammen geproduceerd.

Zonnemaximum

Actieve gebieden zoals AR 12192 komen vaker voor tijdens het zonnemaximum. De zon volgt een cyclus die ongeveer elf jaar duurt en die gekenmerkt wordt door een zonnemaximum (een periode van verhoogde activiteit) en een zonneminimum (een periode van verminderde activiteit). Momenteel is sprake van een (uitgesteld) zonnemaximum en is het dus niet zo vreemd dat we grote zonnevlekken zien opduiken.

AR 12192 mag dan de boeken ingaan als de grootste zonnevlek uit deze zonnecyclus, het is zeker niet de grootste zonnevlek die ooit op de zon is gespot. Die zagen astronomen in 1947. En die zonnevlek was bijna drie keer zo groot als AR 12192.

22-10-2014 Haloweenzon

NASA heeft een geweldig kiekje van onze ster vrijgegeven. Op de foto lijkt de zon een nogal eng gezicht te trekken en doet deze heel toepasselijk denken aan de Halloweenpompoenen die ook in Nederland in deze tijd steeds vaker opduiken.


De delen die op deze foto op lijken te lichten, zijn de delen op de zon die op het moment dat de foto gemaakt werd (8 oktober) actief waren. Ze geven meer licht en energie af en lijken daarom helderder.

19-10-2014 Vuurbol gezien boven Nederland

In de lucht boven Nederland is zondagavond rond 21.15 uur een vuurbol gezien.

Dat meldt de Werkgroep Meteoren, die zegt tientallen meldingen uit het land te hebben gekregen. Het is de vijfde vuurbol die de werkgroep dit jaar heeft geregistreerd.

Het zou om een meteoor kunnen gaan, oftewel een vallende ster. Maar het is ook mogelijk dat een stuk ruimteafval is verbrand in de dampkring.

17-10-2014 Drentse telescoop op zoek naar buitenaards leven

Onderzoekers van de Radboud Universiteit in Nijmegen hebben daarvoor de handen ineen geslagen met sterrenkundig instituut Astron in Dwingeloo. Een nieuwe telescoop van het project is gevoelig voor laagfrequente radiostraling. Daarmee kan binnen een afstand van zo'n 15 lichtjaren onderzoek naar 'aliens' worden gedaan.



De onderzoekers zeggen verbaasd te zullen zijn als er binnen vijftig jaren niets geregistreerd wordt. "Dat zou betekenen dat buitenaards leven heel zeldzaam is, een korte levensduur heeft of niet geïnteresseerd is in communicatie," aldus de onderzoekers.

11-06-2014 Zonnemaximum

We hebben er lang op moeten wachten, maar nu is het dan eindelijk aangebroken: het zonnemaximum, oftewel de periode waarin de zon het meest actief is. Erg indrukwekkend is het zonnemaximum van 2014 echter niet. Maar dat kan nog komen…

De Zon volgt een cyclus die ongeveer elf jaar duurt. Elke cyclus telt een zonnemaximum: een periode van extreme zonneactiviteit. En een zonneminimum: een periode waarin de zon extreem rustig is. In 2008 en 2009 was het bijzonder stil op de zon. En dus stond voor 2013, misschien begin 2014 weer een zonnemaximum gepland. Maar het zonnemaximum liet maar op zich wachten. Sommige onderzoekers vroegen zich zelfs vertwijfeld af of het nog wel komen zou.

Het is er!

Maar nu is het zonnemaximum gearriveerd. Dat stellen NASA en NOAA. “Het magnetisch veld van de zon is omgekeerd, we zien de ontwikkeling van coronale gaten en tellen veel meer zonnevlekken,” somt onderzoeker Dean Pesnell op. En die zonnevlekken brengen weer veel zonnevlammen voort. Gisteren nog produceerde de zon er twee. Een X2.2-zonnevlam en een X1.5-zonnevlam.

Klasse der zonnevlammen

Zonnevlammen worden ingedeeld in klassen. Je hebt de C-, M- en X-klasse. Deze letters vertellen iets over de intensiteit van de zonnevlam, waarbij de X-klasse de meest intense zonnevlammen aanduidt. Het cijfer achter de letter (X2.2 of X1.5) zegt iets over de kracht van de zonnevlam. Een X2-zonnevlam is twee keer zo krachtig als een X1-zonnevlam.

Niet zo indrukwekkend

De zon mag dan wat actiever zijn geworden, erg indrukwekkend is het zonnemaximum niet. “Deze zonnecyclus behoort tot de zwakste die we ooit hebben gezien,” vertelt onderzoeker Ron Turner. “In de geschiedenis zijn slechts enkele zonnemaxima te vinden die zwakker zijn dan deze.” Onderzoekers duiden dit zonnemaximum daarom ook wel aan als ‘mini-max’.

Overigens wil dat niet zeggen dat dit zwakke zonnemaximum per definitie een saai zonnemaximum is. Naar verwachting begint dit zonnemaximum tegen 2015 af te zwakken. En juist in die periode mogen we de grootste zonnevlammen en magnetische stormen verwachten. Dit matige zonnemaximum kan dus zomaar alsnog met een knaller eindigen. “We zijn nog niet uit de moeilijkheden,” stelt Pesnell. “Zelfs een mini-max kan indrukwekkend ruimteweer veroorzaken en er komt nog meer aan naarmate het maximum afzwakt.”

28-5-2014 Jupiters beroemde 'Grote Rode Vlek' krimpt steeds sneller

Het handelsmerk van Jupiter, de Grote Rode Vlek, is kleiner dan ooit. Dat de grote wervelstorm in de atmosfeer van de grote gasplaneet in omvang afneemt, was als bekend sinds de jaren dertig van de vorige eeuw. Maar sinds 2012 lijkt het proces veel sneller te gaan.



De Grote Rode Vlek vertoont zich als een opvallend 'oog' ten zuiden van de evenaar van Jupiter. Eind 19de eeuw had hij nog een breedte van 41.000 kilometer - ruim drie keer de diameter van de aarde. Maar toen de Voyager-ruimtesondes in 1979 en 1980 langs de planeet scheerden, was deze al afgenomen tot 23.335 kilometer.

Op nieuwe opnamen van de Hubble-ruimtetelescoop is de Grote Rode Vlek nog geen 16.500 kilometer breed. En in het huidige tempo gaat daar iets minder dan duizend kilometer per jaar van af.



De oorzaak van de krimp is nog onduidelijk. Mogelijk spelen kleine atmosferische wervels in de omgeving van de Vlek daarbij een rol.

9-5-2014 Aardopkomst

NASA’s LRO ziet de Aarde vanuit een baan om de maan twaalf keer per dag opkomen. Maar slechts zelden heeft de orbiter tijd om die aardopkomst te fotograferen. Maar onlangs maakte LRO daar tijd voor. Het levert prachtige beelden op.

Normaliter bestudeert LRO het maanoppervlak. Maar zo af en toe richt deze zijn camera iets omhoog om zijn instrumenten te kalibreren of de exosfeer van de maan te bestuderen. En soms zit het dan mee en beweegt de Aarde, of een andere planeet, door het gezichtsveld van LRO.



En dat was het geval begin februari. De Lunar Reconnaissance Orbiter zag de opkomst van de Aarde en legde deze vast. De beelden zijn nu vrijgegeven. Te zien is hoe de Aarde boven de Rozhdestvenskiy-krater (met een diameter van zo’n 180 kilometer) opkomt.

29-3-2014

Hubble heeft een foto gemaakt van een komeet waar we het later dit jaar wellicht allemaal over gaan hebben: Siding Spring. De komeet scheert in oktober rakelings langs Mars en kan dan zomaar eens een mooie show weggeven. Op Hubble’s foto alvast een voorproefje daarvan.

Hubble maakte de foto op 11 maart. Op dat moment bevond de komeet Siding Spring – C/2013 A1 – zich op ongeveer 568 miljoen kilometer van de aarde.


Op de originele foto (hierboven links) van de komeet overheerst de gloeiende stofwolk die de kern van de komeet omringt. Voor uw beeldvorming: deze wolk, ook wel coma genoemd, is meer dan 19.000 kilometer breed. Pas nadat onderzoekers enkele beeldbewerkingstechnieken op de foto hebben losgelaten (hierboven rechts) zien we beter wat er aan de hand is. Te zien is dat er op twee plekken stof van de komeet verdwijnt. Het resulteert in twee jets die zich precies tegenover elkaar bevinden. De foto is belangrijk. De beelden stellen onderzoekers namelijk in staat om meer over de komeet te weten te komen. Bijvoorbeeld de richting van de rotatie-as.

Siding Spring werd in januari vorig jaar ontdekt en haast zich momenteel richting de zon. Op 25 oktober komt deze het dichtst bij de zon in de buurt. De afstand tussen de komeet en de zon bedraagt dan ongeveer 209 miljoen kilometer. Naar verwachting zal de komeet niet zo helder worden dat wij deze met het blote oog kunnen zien. Interessanter is dan ook het moment waarop de komeet langs Mars scheert. En dat gaat in oktober gebeuren. Dan passeert deze Mars op zo’n 135.000 kilometer afstand. En aangezien we verschillende ruimtesondes en rovers op en rond Mars bezitten, zitten we in zekere zin op de eerste rij. De Mars Reconnaissance Orbiter kan de komeet fotograferen, terwijl Curiosity en Opportunity uitkijken naar meteoren.

De risico’s

Er is een kans dat Siding Spring een gevaar gaat vormen voor de ruimtesondes in een baan rond (of onderweg naar) Mars. De Marswagentjes hebben weinig te vrezen: zij worden beschermd door de atmosfeer van Mars.

21-3-14 Wanneer gaan we buitenaards leven vinden? Nou, deze eeuw nog!

Dat beweert astronoom Seth Shostak, verbonden aan SETI. Hoe en waar we dat buitenaardse leven gaan vinden? Dat weet hij niet goed. Er zijn welbeschouwd drie opties.

Shostak deed zijn uitspraken afgelopen week tijdens de European Commission Innovation Convention. “Er zijn buiten ons eigen sterrenstelsel 150 miljard andere sterrenstelsels, elk met enkele tientallen miljarden aardachtige planeten. Als dit de enige plek in het universum is waar iets interessants gebeurt, dan is dat een wonder. En de afgelopen 500 jaar heeft de astronomie ons wel geleerd dat wanneer je in wonderen gelooft, je het waarschijnlijk bij het verkeerde eind hebt.”


Bestaat buitenaards leven?

Shostak lijkt ervan overtuigd te zijn dat buitenaards leven bestaat. Maar hoe zit dat met andere onderzoekers? Astrofysicus Suzanne Aigrain zegt er het volgende over: “We zijn bijna zover dat we met redelijke zekerheid kunnen stellen dat planeten zoals de aarde, oftewel leefbare planeten, vrij veel voorkomen in het universum. En daarom zeg ik als ze me vragen of er leven op andere planeten is, ja. En dat doe ik als een wetenschapper, omdat het heel waarschijnlijk is.”

Antennes

Shostak verwacht dat de mensheid deze eeuw nog het eerste buitenaardse leven vindt. Hoe? Dat is nog even onduidelijk. Op het moment wordt er op drie manieren naar buitenaards leven gezocht. De bekendste hangt nauw samen met SETI (Search for Extra-Terrestrial Intelligence Institute) en komen we ook vaak tegen in sciencefiction films. SETI zoekt – met enorme antennes – naar radiosignalen die door buitenaards leven worden uitgezonden. Het moge duidelijk zijn dat eventueel buitenaards leven dat op deze manier wordt opgespoord er een vrij geavanceerde manier van leven op nahoudt. “Je gaat geen Neanderthalers horen,” stelt Shostak. Er is een bepaalde kennis voor nodig om de radiotransmitters te bouwen die de signalen waar SETI naar zoekt, uitzendt.

Microben

Maar wat nu als er geen geavanceerd buitenaards leven is? Wat nu als andere planeten of manen enkel microben herbergen? Ook dan gaan we ze vroeg of laat vinden. Want er zijn meer manieren om buitenaards leven op te sporen. Zo zou het zomaar kunnen dat we – geholpen door de Marsrovers – microben gaan vinden op Mars. Of misschien vinden we tijdens missies naar Europa wel microben onder het oppervlak van deze maan van Jupiter. Een andere mogelijkheid is dat onderzoekers sporen van leven aantreffen in de atmosfeer van exoplaneten (planeten buiten ons zonnestelsel). Het gaat dan om gassen die enkel door toedoen van levende wezens in die atmosfeer kunnen belanden.

Alles wordt anders

Wanneer Shostak gelijk krijgt en we inderdaad deze eeuw buitenaards leven vinden, is dat revolutionair. Dat buitenaardse leven zal, ongeacht of het om microben of zeer intelligent buitenaards leven gaat, alles veranderen.

Wat denkt u? Bestaat buitenaards leven? En zoja, gaan we het dan inderdaad op korte termijn vinden?

7-3-2014 Hubble ziet ruimtesteen uit elkaar knallen

Ruimtetelescoop Hubble is er getuige van geweest hoe een planetoïde uit elkaar is gevallen. En dat is uniek: wetenschappers hebben al heel wat ijzige kometen uiteen zien vallen, maar een uit elkaar spattende ruimtesteen: dat zie je niet elke dag.

Het gaat om de planetoïde P/2013 R3. De planetoïde, die zich in de planetoïdengordel bevindt, begon vorig jaar al uit elkaar te vallen, maar nu zijn op de beelden duidelijk verschillende brokstukken te zien. De flinke ruimtesteen is in zeker tien stukjes uiteengevallen. De vier grootste brokstukken zijn meer dan 200 meter breed. Samen wegen de brokstukken naar schatting zo’n 200.000 ton. De brokstukken bewegen met een snelheid van zo’n 1,5 kilometer per uur uit elkaar.


“Dit is een steen,” benadrukt onderzoeker David Jewitt. “Dat we deze nu voor onze ogen uit elkaar zien vallen, is nogal verbazingwekkend.” Onderzoeker Jessica Agerwal onderschrijft dat. “Dit is echt heel bizar om te zien: we hebben zoiets nog nooit eerder gezien.”


Oorzaak

Wellicht vraagt u zich af hoe het komt dat deze enorme ruimtesteen uit elkaar valt. De onderzoekers hebben daar al wel ideeën over. Zo sluiten ze uit dat een botsing tussen P/2013 R3 en een ander hemellichaam de boosdoener is. Dan zouden de brokstukken zich veel sneller door de ruimte bewegen. Het is ook niet aannemelijk dat de planetoïde uit elkaar is gebarsten doordat ijs in het binnenste opwarmt en verdampt. Daarvoor is de planetoïde te koud. Er blijft dan ook maar één scenario over: de planetoïde valt uiteen doordat zonlicht ervoor zorgt dat de rotatiesnelheid van de ruimtesteen toeneemt. Door de middelpuntvliedende kracht worden stukjes van de ruimtesteen, die waarschijnlijk door botsingen tussen ruimtestenen tot stand is gekomen en dus uit losse componenten bestaat, losgetrokken.

Bron: www.scientias.nl

28-2-2014 Poollicht boven Noord Europa

Een magnetische storm heeft voor een prachtig poollicht gezorgd boven IJsland, Groenland en het noordelijke deel van Europa. De storm was het resultaat van een plasmawolk die het magnetisch veld van de aarde raakte.

Een geomagnetische storm is niets anders dan een storing in de magnetosfeer van onze aarde. Die storing wordt veroorzaakt door het ruimteweer. In dit geval: een plasmawolk. Die plasmawolk was gevuld met geladen deeltjes. Die deeltjes bereikten de atmosfeer en droegen hun energie over aan atomen in die atmosfeer. Dat resulteert in de mooie kleurrijke lichten die mensen onder meer in Groot-Brittannië te zien kregen.

De magnetische storm kreeg een G2 op NOAA’s schaal voor geomagnetische stormen. Dat wil zeggen dat het om een gematigde storm ging die zelfs op lagere breedtes voor poollicht kan zorgen.

07-02-2014 Curiosity kiekt onze planeet: het is het helderste stipje aan de nachthemel van Mars

 

Aarde en de Maan


Curiosity heeft een foto van de Martiaanse nachthemel gemaakt. En op die foto schittert de aarde. Het is gezien vanaf de rode planeet het helderste stipje aan de nachthemel.



Curiosity maakte de foto’s op 31 januari dit jaar, kort na zonsondergang op Mars. Hij kiekte de aarde van veraf, maar zoomde ook even in. NASA heeft beide beelden in bovenstaande foto gecombineerd.

Op het moment dat Curiosity de foto’s maakte, was de afstand tussen de Aarde en het Marswagentje zo’n 160 miljoen kilometer. Ondanks die afstand is de Aarde (en zelfs de Maan) goed te zien.

De Aarde is zelfs het helderste stipje aan de Martiaanse nachthemel, helderder dan elke ster. NASA benadrukt dat Curiosity er geen arendsogen voor nodig heeft om zulke foto’s te maken. Wanneer een mens met gezonde ogen op Mars zou staan, zou deze de Aarde en Maan ook duidelijk kunnen zien.

05-02-2014 Daar is ‘ie weer, de enorme zonnevlek

zonnevlek_ar1967

Op de zon is momenteel een enorme zonnevlek te zien, genaamd AR1967 – dat AR staat voor ‘active region’. Eigenlijk is het niet één zonnevlek, maar een groep zonnevlekken, die bij elkaar zo’n 200.000 km in doorsnede zijn, vele malen groter dan de aarde. Begin vorige maand was er ook al zo’n enorme groep zonnevlekken, alleen heette die AR1944. Laat dat nou gewoon dezelfde groep zonnevlekken zijn! De zon roteert om haar as en één omwenteling aan de evenaar duurt ruim 25 dagen. Op hogere breedtegraden duurt de rotatie wat langer, dat kan bij een gasvormig object als de zon. Meestal bestaan afzonderlijke zonnevlekken niet zo lang, maar deze is kennelijk zo groot dat ‘ie al één rondje heeft volgehouden. 

23-1-2014 Water ontdekt op dwergplaneet Ceres

 

Ceres dampt

Astronomen kunnen voor het eerst met zekerheid concluderen dat het grootste object in de planetoïdengordel, dwergplaneet Ceres, water bezit. Zo af en toe creëert de dwergplaneet namelijk pluimen waterdamp. Het bewijst dat Ceres een ijzig oppervlak en een atmosfeer heeft.

Onderzoekers trekken die conclusie op basis van gegevens van ruimteobservatorium Herschel. Opvallend genoeg kon het observatorium niet elke keer wanneer het de ogen op Ceres richtte waterdamp ontdekken. De onderzoekers denken daar uit af te kunnen leiden waar de waterdamp vandaan komt. Ze vermoeden dat het oppervlak van Ceres, dat uit ijs bestaat, waterdamp afgeeft wanneer de baan van de dwergplaneet deze dichter bij de zon brengt. Wanneer de dwergplaneet verder van de zon verwijderd is, ontsnapt er geen water.

Over Ceres

De kern van dwergplaneet Ceres bestaat waarschijnlijk uit steen. Daarop bevindt zich een dikke mantel bestaande uit ijs. Wanneer die mantel helemaal zou smelten, levert dat volgens onderzoekers meer zoet water op dan er op de hele aarde te vinden is. De materialen waar Ceres uit bestaat, stammen waarschijnlijk uit de eerste miljoenen jaren van ons zonnestelsel.


Donkere plekken

De onderzoekers hebben ook de plekken waar Ceres waterdamp loslaat, kunnen aanwijzen. Het gaat om twee donkere plekken op de dwergplaneet waar het waterdamp in de vorm van pluimen ontsnapt. Mogelijk kan waterdamp juist op de donkere plekken op Ceres gemakkelijker ontsnappen, omdat deze meer zonlicht absorberen en dus warmer worden dan de lichtergekleurde stukken van het oppervlak.


Kometen en planetoïden

Het is best opvallend, zo’n object in de planetoïdengordel dat waterdamp spuit. Van kometen zijn we dat gewend, van planetoïden minder. “De grenzen tussen kometen en planetoïden worden steeds vager,” merkt onderzoeker Seungwon Lee op. “We kennen reeds planetoïden afkomstig uit de planetoïdengordel die komeet-achtige activiteit vertonen, maar het is voor het eerst dat we waterdamp op een planetoïde-achtig object ontdekken.”

Onderzoekers staan te springen om meer onderzoek te doen naar Ceres en de pluimen waterdamp. En ze worden op hun wenken bediend. Momenteel is ruimtesonde Dawn namelijk onderweg naar de dwergplaneet. Naar verwachting arriveert deze in het voorjaar van 2015.

19-1-2014 Vuurbal raast over Nederland


Veel Nederlanders zagen zaterdagavond iets opvallends: een felle lichtbol die plotseling in de lucht verscheen. Na een paar seconden was het bijzondere licht weer weg.

De 'lichtbol' die om 21:18 te zien was, blijkt een meteoor die boven de Noordzee is verdampt, zegt Alex Scholten van de Volkssterrenwacht in Bussloo.

Hoewel de lichtbol de hemel maar een paar seconden verlichtte, zeggen tientallen Nederlanders op Twitter meteoor gezien te hebben. Een enkeling heeft zelfs een foto of een filmpje weten te maken waarop de felgekleurde bol duidelijk te zien is.


De meeste meldingen komen uit Oost- en Noord-Nederland. Onder meer in Appingedam, Enschede, Hengelo en Leeuwarden hebben mensen een snel bewegende bal gezien met een witte, groene of blauwe staart.

Maar mensen zagen de meteoor ook in Haarlem en Alphen aan den Rijn. Uit Engeland en Duitsland komen eveneens meldingen. Verder is de meteoor te zien op opnames van amateursterrenkundigen in Oost-Kapelle in Zeeland en in Benningbroek bij Medemblik in Noord-Holland.

15-1-2014 Feest op Mars

Het is deze week tien jaar geleden dat Mars Express zijn eerste kleuren- en 3D-foto’s van de rode planeet maakte. En dat moet gevierd worden!

Kasei Valles is een enorm klovensysteem dat zich zo’n drieduizend kilometer uitstrekt en op sommige plekken wel drie kilometer diep is. Het is moeilijk voor te stellen, maar ooit, enkele miljarden jaren geleden, stroomden grote hoeveelheden water door deze kanalen heen.



Mars Express werd in de zomer van 2003 gelanceerd en arriveerde op eerste kerstdag van datzelfde jaar bij Mars. Op 14 januari 2004, deze week precies tien jaar geleden, maakte deze vervolgens zijn eerste foto’s. Hoewel de sonde dus alweer een tijdje in de running is, functioneert deze nog uitstekend. Eind december scheerde Mars Express nog langs Phobos om foto’s te maken en ons meer te vertellen over het zwakke zwaartekrachtveld van de maan.


8-1-2014 Zon produceert krachtigste zonnevlam van dit jaar

De zon heeft gisteren de eerste X-klasse zonnevlam van dit jaar geproduceerd. De krachtige zonnevlam ging vergezeld door een op de aarde gerichte plasmawolk die naar verwachting morgen een matige storing in de magnetosfeer van de aarde veroorzaakt.

De zonnevlam van gisteren is geclassificeerd als een X1.2-zonnevlam. De X vertelt hierbij iets over de intensiteit van de zonnevlam (X is de meest intense klasse) en het cijfer vertelt iets over de kracht (een X2 is twee keer zo krachtig als een X1). Het is voor het eerst dit jaar dat de zon een zonnevlam uit de X-klasse produceert.

Zonnevlammen zijn krachtige stralingsuitbarstingen. In dit geval was de zonnevlam op de aarde gericht. Dat is geen reden tot zorg: de schadelijke straling kan niet door de aardse atmosfeer heendringen en mensen fysiek kwaad doen. Wel kan de straling, wanneer deze krachtig genoeg is, de atmosfeer verstoren. En dan met name de laag waarin GPS- en communicatiesignalen te vinden zijn.

NASA maakt naast de zonnevlam ook melding van een plasmawolk en voorspelt dat deze het geomagnetische veld van de aarde matig kan gaan verstoren. Dat kan resulteren in prachtig poollicht. Maar zo af en toe zorgen dergelijke stormen ook voor problemen: bijvoorbeeld tot ineenstorting van een elektriciteitsnetwerk.

20-12-2013 Zoeff! Fantastische foto van op de zon afstevende komeet Lovejoy

Op de foto schittert komeet Lovejoy (C/2013 R1) als nooit tevoren. En hij wordt op de voet gevolgd door een indrukwekkende, lange staart.



Hoe dichter de komeet bij de zon in de buurt komt, hoe sterker deze aan de warmte van de zon wordt blootgesteld. Daarop verdampt de materie waar het ijzige object uit bestaat en vormt een staartje dat altijd van de zon vandaan wijst. Aangezien komeet Lovejoy het moment waarop deze het dichtst bij de zon staat nog moet bereiken, mogen we verwachten dat de staart de komende dagen nog verder groeit.

Komeet Lovejoy werd in september van dit jaar ontdekt, maar raakte door toedoen van ‘komeet van de eeuw’ ISON een beetje ondergesneeuwd. Inmiddels is ISON verleden tijd en kunnen we ons dus op deze komeet gaan richten. De verwachtingen omtrent Lovejoy zijn lang niet zo hoog als omtrent ISON. Zo is de komeet amper met het blote oog zichtbaar. Gelukkig zijn er steengoeie fotografen zoals Gerald Rhemann en kunnen we toch, uit de tweede hand, meegenieten van de show die Lovejoy weggeeft.

 

18-12-2013 Onze Melkweg heeft vier armen

Na jaren discussiëren zijn onderzoekers het er nu eindelijk over eens. Ons Melkwegstelstel heeft niet twee, maar vier armen. Dat blijkt uit een twaalf jaar durende studie naar de zwaarste sterren in onze Melkweg.

Het is heel lastig vast te stellen hoe onze Melkweg eruit ziet. Dat komt doordat we er midden in zitten. De enige manier waarop we een beeld van onze Melkweg kunnen krijgen, is door sterren en hun afstand tot ons nauwgezet te bestuderen.

Vier armen…

En dat doen onderzoekers al een tijdje. In de jaren vijftig bestudeerden ze met behulp van radiotelescopen gaswolken – de kraamkamers van sterren – in onze Melkweg. Dat onderzoek suggereerde toen dat ons sterrenstelsel vier armen telde.

..of toch twee?

Jaren later richtte ruimtetelescoop Spitzer de ogen op ons sterrenstelsel en bracht zo’n 110 sterren in kaart. Maar Spitzer kon in onze Melkweg maar twee armen ontdekken.

Zware sterren

Het zorgde voor discussie. Want hoeveel armen heeft onze Melkweg nu werkelijk? In een nieuw onderzoek proberen wetenschappers duidelijkheid te scheppen. Ze bestudeerden met behulp van radiotelescopen in Australië, China en de Verenigde Staten zo’n 1650 zware sterren. Ze berekenden hoe groot de afstand tot die sterren was en kregen zo een beeld van hoe deze sterren over onze Melkweg verdeeld waren. Die verdeling suggereert dat onze Melkweg niet twee, maar vier armen heeft.

12-12-2013 Komend weekend meteorenzwerm Geminiden

Komend weekend piekt de meteorenzwerm Geminiden. En dat betekent dat er tot wel 120 ‘vallende sterren’ per uur te zien zijn. Nu maar hopen dat dit prachtige heldere winterweer ook morgen en overmorgen nog aanhoudt!

De Geminiden is een prachtige meteorenzwerm. Maar de zwerm is ook heel uniek. De meeste sterrenregens worden namelijk veroorzaakt door kometen die in de baan van de aarde stofdeeltjes achterlaten. Maar de Geminiden is het resultaat van een planetoïde: Phaethon.

Een sterrenregen ontstaat doordat een komeet, of in dit geval een planetoïde, stofdeeltjes achterlaat in de baan van de aarde. Wanneer de aarde door die wolk stofdeeltjes beweegt, belanden die stofjes in de dampkring waar ze flink worden afgeremd, warm worden en verdampen. De lucht rond het stof of puin wordt ook verhit en gaat gloeien. Dat veroorzaakt een lichtspoor dat in de volksmond ook wel aangeduid wordt als ‘vallende ster’.



De afgelopen nachten zijn er al de nodige ‘vallende sterren’ te zien geweest, maar de echte piek moet nog komen. Van vrijdag- op zaterdagnacht is het zover. Dan zijn er tot wel 120 meteoren per uur te zien.

Wie lekker veel meteoren wil zien, doet er – in verband met een heldere maan – goed aan om wat later in de nacht te gaan kijken. Zoek een plekje op met weinig lichtvervuiling en kleed u warm aan.

12-12-2013 Komeet ISON dood

 

Grootte

Maar waarom heeft ISON het niet gered? Zijn grootte speelde een belangrijke rol. De komeet lijkt vrij klein te zijn geweest: zijn grootte bevindt zich op de grens van de grootte die een komeet nodig heeft om een dergelijke ontmoeting met de zon te overleven.

Komeet ISON is er dus hoogstwaarschijnlijk niet meer. Toch is dat voor onderzoekers geen reden om te gaan zitten treuren. Uit de vele metingen en waarnemingen die tijdens ISON’s ontmoeting met de zon zijn verricht, kan een schat aan informatie worden gehaald. En zo komen we uiteindelijk meer te weten over de tijd waarin deze komeet ontstond en dus over de totstandkoming van ons zonnestelsel. Zo is het bijvoorbeeld al veelbetekenend dat het restant van de komeet wel op beelden van observatoria als STEREO en SOHO opdook, maar niet op de beelden van het observatorium SDO. SDO richt zich op golflengtes licht die erop wijzen dat er zuurstof aanwezig is. “Het feit dat ISON – ondanks dat deze zo dicht bij de zon in de buurt kwam – geen zuurstof vertoonde, vertelt ons hoe hoog de temperatuur moest zijn om het materiaal waar ISON uit bestond te laten verdampen,” legt onderzoeker Dean Pesnell uit. En met die informatie kunnen onderzoekers bepaalde bouwmaterialen van de komeet uitsluiten.

3-12-2013 Komeet ISON dood?

Op basis van de beelden van diverse zonneobservatoria stelt NASA dat het waarschijnlijk is dat komeet ISON het loodje gelegd heeft. Maar: er is nog niets zeker. Pas wanneer ruimtetelescoop Hubble later deze maand de ogen op ISON (of wat daarvan over is) richt, weten we zeker of de komeet nog leeft of niet.

Komeet ISON scheerde eind vorige week langs de zon. Een kamikazeactie: het was maar zeer de vraag of de komeet het overleven zou. Even leek het er niet op. Maar later kwam de komeet, of een restant ervan, toch weer tevoorschijn. En de komeet,  of het restant, bleek zelfs even weer helderder te worden. Een goed teken. Maar al snel daarna nam de helderheid af en was de komeet op beelden van zonneobservatoria niet langer een heldere vlek met daarachter een staartje, maar een smoezelig vlekje dat steeds slechter zichtbaar werd.

'Er is geen twijfel dat de komeet tijdens zijn scheervlucht langs de zon kleiner is geworden en er is geen twijfel over mogelijk dat iets de scheervlucht overleefd heeft en weer terug de ruimte in geschoten is,' stelt NASA nu. 'De vraag blijft of de heldere vlek die we van de zon vandaan zagen bewegen simpelweg puin was of dat er toch nog een kleine kern was overgebleven. Desalniettemin lijkt het nu heel waarschijnlijk dat het enkel om stof gaat.' Het zou betekenen dat de komeet de ontmoeting met de zon niet overleefd heeft.

Maar, zelfs NASA met al haar machtige satellieten en observatoria houdt een slag om de arm. 'Door de veranderingen in helderheid te bestuderen, kunnen wetenschappers inschatten of er een kern is of niet, maar we weten het pas zeker als ruimtetelescoop Hubble later deze maand zijn waarnemingen doet.'

29-11-2013 Komeet ISON lijkt voorzichtig teken van leven af te geven

Tegen alle verwachtingen in, komen astronomen nu met voorzichtig goed nieuws omtrent komeet ISON. Er lijkt namelijk toch nog een kansje te zijn dat de komeet de ontmoeting met de zon, die gisterenavond plaatsvond, overleefd heeft.

Gisterenavond zagen duizenden mensen live hoe komeet ISON in de zonneatmosfeer verdween. Gespannen wachtten we af. Zou de komeet straks weer uit de atmosfeer komen zetten en bewijzen dat hij de hitte en straling van de zon de baas was? Uren verstreken en hoe astronomen ook naar de beelden van diverse zonneobservatoria tuurden: geen ISON. Al snel werd er dan ook voorzichtig geconcludeerd dat de komeet de ontmoeting met de zon niet overleefd had.

Stoffig staartje

Maar die conclusie krijgt een staartje (letterlijk!). Een klein uurtje nadat NASA met die woorden een live-uitzending omtrent de komeet afsloot, kwam ESA met het nieuws toch een glimp van de komeet – of beter gezegd van de staart – te hebben opgevangen. Op beelden van SOHO is te zien hoe een streep stof uit de zonneatmosfeer komt zetten en wel op een plek waar we gehoopt hadden de kern van ISON aan te kunnen treffen. “Het lijkt erop dat een deel van ISON’s staart het overleefd heeft, maar we zien geen kern,” meldt ESA op Twitter.

Foto NASA

Toen ISON in de zonneatmosfeer verdween, bleef deze uit elkaar vallen en verdampen en verloor deze de atmosfeer rondom de kern en de staart. Wat daarna weer tevoorschijn kwam, was een kleine, maar mogelijk toch ietwat samenhangende kern die nog steeds stof en gas afgeeft. “Het lijkt erop dat in ieder geval een klein deel van ISON heel is gebleven en actief materiaal afgeeft.”

 

28-11-2013 Komeet ISON scheert langs de zon

Vandaag scheert komeet ISON, een enkele kilometers grote brok ijs en gesteente, op een afstand van iets meer dan 1 miljoen kilometer langs het hete oppervlak van de zon. Hoe het zal aflopen met de komeet blijft tot op het laatste moment spannend. Op de laatste beelden, gemaakt met de Europees/Amerikaanse zonnesatelliet SOHO, lijkt ISON nog intact te zijn. Wel is hij tijdens zijn nadering van de zon flink helderder geworden, wat op een toename in de uitstoot van gas en stof wijst. Om 19.25 uur Nederlandse tijd bereikt komeet zijn kleinste afstand tot de zon. De kans bestaat dat hij rond die tijd volledig verdampt en als een onbeduidende wolk van gas en stofdeeltjes in de corona (buitenste atmosfeer) van de zon verdwijnt. Maar het is ook denkbaar dat na de scheervlucht een flink deel van de komeet overblijft.

Het eventuele overblijfsel van komeet ISON kan vanaf midden volgende week opduiken aan onze ochtendhemel. Hoe spectaculair die verschijning wordt, laat zich niet voorspellen.

18-11-2013 Komeet ISON is vanaf nu met het blote oog te zien

Komeet ISON is flink in helderheid toegenomen en is volgens diverse meldingen inmiddels met het blote oog te zien. Maar: waar moet u kijken? En wat is er dan precies te zien?

Komeet ISON koerst af op de zon en zal op 28 november het dichtst bij onze ster in de buurt komen. Dat betekent dat de komeet – zolang deze maar helder genoeg is – goed vanaf de aarde zichtbaar is.

Opleving
Tot voor kort viel de helderheid van de komeet een beetje tegen, maar eind vorige week leefde de komeet plotseling op en nam flink in helderheid toe. Daardoor was deze met een goeie verrekijker al vanaf de aarde te bewonderen. Maar nu is ISON inmiddels alweer wat helderder en zou deze met het blote oog te zien moeten zijn.

Waar en wanneer?
Natuurlijk moeten dan eerst die Hollandse wolkenvelden plaatsmaken voor een heldere nachthemel. Maar ervan uitgaande dat dat gaat gebeuren, zou u de komeet later deze week dus moeten kunnen spotten. Maar wanneer? En waar? Het beste moment is ‘s ochtends vroeg, zo schrijft Arie Nouwen op Astroblogs.nl. U ziet de komeet – bij helder weer – dan laag in het oosten, in het sterrenbeeld Maagd, boven de ster Spica. Het is nog even turen, zeker met het blote oog. Maar met behulp van een verrekijker zou het toch zeker moeten lukken. ISON lijkt dan het meest op een soort vlekkerige ster.

15-11-2013 Komeet ISON

Het lijkt erop dat we komeet ISON binnenkort met het blote oog kunnen gaan waarnemen. Wetenschappers melden dat komeet ISON de afgelopen dagen meer gassen is gaan produceren en zo enkele malen helderder is geworden. Maar of dat goed nieuws is?

Komeet ISON stevent momenteel af op de zon en zal eind november op een afstand van zo’n 1,2 miljoen kilometer langs onze ster scheren. In eerste instantie hadden onderzoekers hoge verwachtingen van de komeet: deze zou wel eens zo helder kunnen worden dat we ‘m vanaf de aarde, met het blote oog zelfs overdag zouden kunnen zien. Tot op heden maakt de komeet de verwachtingen niet waar. Maar nu melden onderzoekers dat de helderheid van de komeet in korte tijd flink is toegenomen. Zou het dan toch…? Voorzichtigheid is geboden, zo waarschuwen onderzoekers op NASA’s Comet Ison Observing Campaing-blog. De toegenomen helderheid kan namelijk goed, maar ook slecht nieuws zijn.

Toegenomen helderheid

De toegenomen helderheid die we nu zien, is hoogstwaarschijnlijk het resultaat van interactie tussen de komeet en de zonnewind.


 

Goed nieuws

Wil ISON inderdaad zo helder worden als verwacht, dan moet de helderheid de komende twee weken flink toenemen. Dat de helderheid nu begint toe te nemen, kan een goed teken zijn en suggereren dat komeet ISON de verwachtingen op de valreep nog min of meer waar gaat maken.

Slecht nieuws

Maar: de toegenomen productie van gassen kan er ook op wijzen dat de kern van de komeet uit elkaar begint te vallen of op z’n minst scheuren vertoont. “Als dat het geval is, zal de komeet de komende dagen waarschijnlijk snel helderder worden,” zo schrijven de onderzoekers. Om niet lang daarna aan helderheid in te boeten en wellicht roemloos ten onder te gaan.

Als één ding weer wel duidelijk wordt, dan is het dat onderzoekers geen flauw idee hebben wat er gaande is en gebeuren gaat. Tot die tijd blijven wij in ieder geval hopen dat ISON ons versteld zal doen staan.

 

08-11-2013 Astronomen ontdekken planetoïde met zes staarten

Wetenschappers hebben met behulp van ruimtetelescoop Hubble een wel heel bizar object ontdekt in de planetoïdengordel. Het gaat om een object met een planetoïde-achtige baan, maar een komeetachtige staart. Of beter gezegd: zes komeetachtige staarten.

Normaal gesproken ziet een planetoïde eruit als een klein stipje licht. Maar deze planetoïde – P2013 P5 genaamd – heeft zes komeetachtige staarten (bestaande uit stof) die in verschillende richtingen van de ruimtesteen lijken weg te vluchten.

Verbluft

Wetenschappers hebben zoiets nog nooit gezien en kunnen het object niet verklaren. “We waren verbluft toen we het zagen,” vertelt onderzoeker David Jewitt. “Wat nog verbazingwekkender is, is dat de structuren in de staart in dertien dagen tijd dramatisch zijn veranderd. Dat verraste ons ook. Het is moeilijk te geloven dat we naar een planetoïde kijken.”

Massa

De planetoïde P/2013 P5 is ongeveer 240 meter groot en heeft tot op heden slechts een fractie van zijn massa verloren (tussen de 100 tot 1000 ton stof). De planetoïde kan dus nog een hele tijd stof blijven afgeven.

Verklaring

Maar hoe zijn de staarten te verklaren? De onderzoekers sluiten een inslag uit. Dan zou er namelijk in één keer heel veel stof van het object moeten komen en deze planetoïde blijft onophoudelijk stof afgeven. Een andere mogelijkheid is dat de planetoïde zo snel draait dat het oppervlak van de ruimtesteen uit elkaar aan het vallen is, waarbij stof van de planetoïde afvliegt. Vooralsnog is dat de meest waarschijnlijke verklaring, zo stelt onderzoeker Jessica Agarwal. “Op basis van onze observaties en modellen gaan we ervan uit dat P/2013 P5 stof verliest omdat deze met hoge snelheid roteert. De zon trekt aan het stof waardoor de staarten ontstaan.”

De planetoïde mag nu dan overkomen als een heel bizar object: de onderzoekers verwachten niet dat de planetoïde alleen is. Mogelijk zijn er nog veel meer van dit soort planetoïden. Sterker nog: dit kan wel eens de belangrijkste manier zijn waarop kleine planetoïden aan hun einde komen. “Als je in de astronomie één object vindt, dan vind je er uiteindelijk nog veel meer,” stelt Jewitt.