Copernicus, Nicolaus

Nicolaus Copernicus (19 februari 1473 – 24 mei 1543) was een belangrijk geleerde en astronoom die bekend is geworden door zijn ideeën over de structuur van het zonnestelsel die een omwenteling in het wetenschappelijk denken van zijn tijd en in ons wereldbeeld hebben betekend.

Hij werd geboren als Koppernigk (poln. Kopernik), maar zoals indertijd gebruikelijk onder publicerende geleerden (men schreef immers ook in het Latijn) noemde hij zichzelf met een verlatijnste vorm van zijn naam Nicolaus Copernicus.

Copernicus werd geboren in Thorn, Pruisen (nu Torun, Polen) en studeerde theologie en astronomie aan de universiteiten van Krakau, Bologna en Padua, hij was daarom waarschijnlijk ook op de hoogte van het idee van Aristarchus dat de zon en niet de Aarde het middelpunt van het heelal vormde. Copernicus wordt beschouwd als de grondlegger van de heliocentrische theorie, die stelt dat de zon in het midden van het zonnestelsel staat en dat de planeten er omheen draaien (‘helios’ is Grieks voor zon). Wel bleef hij bij het idee van Claudius Ptolemaeus dat de planeten éénparige bewegingen maken, en ook bevatte dit model nog enkele tientallen epicykels.

Ook ging hij ervan uit dat alle andere sterren zich op dezelfde afstand van de Aarde bevinden als de zon, maar wel ver buiten de baan van Saturnus. Hij schreef al zijn ideeën in 1530 op in een groot werk, ‘De Revolutionibus Orbium Coelestium’ (Over de omwentelingen van de hemellichamen).

Hij publiceerde deze theorie, die in tegenspraak was met de leer van de katholieke kerk in die tijd, pas tegen het einde van zijn leven in 1543, omdat hij bang was voor de kerk. Hij was bang voor de kerk, omdat volgens hem de zon (het symbool van Christus) helemaal niet het diepste middelpunt van onze kosmos is, maar “gewoon” ergens rond dwaalde zoals alle andere sterren.

Op Copernicus’ sterfbed kreeg hij het eerste exemplaar van zijn boek overhandigd. Hij schrok ervan, want hij zag dat de uitgever er eigenhandig een voorwoord in geschreven had, waarin stond, dat het heliocentrische wereldbeeld vooral moet worden gezien als een wiskundig model en niet als de realiteit. In 1616 werd zijn boek desondanks toch door de kerk op de Index van verboden boeken gezet.

Copernicus stierf in 1543 in Frauenburg/Frombork (Ostpreußen), nu in Polen.

Galileo Galilei is bekend geworden om zijn onderbouwing en verbreiding van deze theorie, waardoor de laatste inderdaad in ernstig conflict raakte met de kerk. Hij werd in de ban gedaan en kreeg de laatste tien jaar van zijn leven huisarrest opgelegd door Paus Urbanus VIII.