Maan

Na de Aarde is de Maan het hemellichaam waar we het meest van afweten. Al vele duizenden jaren nemen mensen de maan waar, en maken ze er tekeningen van. Door het bestuderen van de maanfasen konden Griekse filosofen concluderen dat de aarde rond is. Galileï ontdekte met zijn primitieve telescoop dat de maan bedekt is met kraters. Bovendien is het -tot nu toe- de enige wereld buiten de Aarde waar al mensen zijn geweest. De Maan draait in 27 dagen en 7 uur om de aarde, en in ongeveer dezelfde periode om haar eigen as. Daardoor keert zij altijd dezelfde kant naar de Aarde. Dit heet een gekoppelde rotatie.

Door kleine schommelingen van de maan, libraties genoemd, kunnen we vanop de Aarde toch iets meer dan de helft van de Maan zien. Alles bij elkaar kenden we reeds 59 % van het maanoppervlak, voor de Russische satelliet Loenik III in 1959 de eerste foto van de achterkant van de Maan naar de Aarde doorzond.

Tijdens een maan-dag, die twee aardse weken duurt, kan de temperatuur oplopen tot meer dan 100 °C. ’s Nachts daalt de temperatuur snel tot -160 °C: de Maan heeft immers geen atmosfeer die de warmte kan vasthouden en verdelen over het oppervlak.

Oppervlak (Maria)

Met het blote oog kan je al meteen zien dat de maan twee verschillende terreintypes heeft: het grootste deel van de maan is licht, maar er zijn een aantal grote donkere vlekken zichtbaar. Deze worden zeeën genoemd, in het Latijn: Mare, meervoud Maria, omdat men vroeger dacht dat het net zoals op aarde grote waterplassen waren.

In werkelijkheid zijn de zeeën enorme vlakten van basalt, ontstaan door uitvloeiend gesteente: toen ongeveer 3 miljard jaar geleden een aantal grote meteorieten op het maanoppervlak insloegen, ontstonden grote kraters. De inslagen waren zo krachtig dat de maankorst openscheurde, zodat vloeibaar gesteente uit de mantel naar de oppervlakte kon stromen. Daar koelde het dan weer af.

Achterkant van de Maan

De achterkant van de Maan ziet er anders uit dan de zijde die wij altijd zien. Zo is de achterkant veel grover met veel meer kraters. Dat we altijd maar één kant van de Maan zien, komt overigens niet doordat de Maan niet zou draaien – integendeel zelfs. Het hemellichaam heeft, in terminologie, een ‘gebonden rotatie’: hij draait net zo snel rond de Aarde als rond zijn eigen as. Zodoende zien we steeds zijn voorkant, alsof er iemand om je heen loopt die steeds zijn gezicht naar je toegekeerd houdt.

De maanbodem

Toen de Apollo 11 op de maan landde, was één van de moeilijkheden het inschatten van de stevigheid van de maanbodem. Sommige wetenschappers hadden gewaarschuwd dat de maanlander wel eens zou kunnen wegzinken in een laag stof van enkele meters diep. Dat was dan ook een grote bezorgdheid van Armstrong en Aldrin toen ze hun ruimtetuig neerzetten. Wanneer Armstrong de ladder van de maanlander begon af te dalen, hield hij nauwlettend de brede poten van het ruimtetuig in het oog. Gelukkig bleek dat de zware maanlander niet meer dan enkele centimeters was weggezakt, en dat de astronauten veilig over het maanoppervlak konden lopen. Het maanstof, ook regoliet genoemd, bestaat uit verpulverde stenen en mineralen. Soms vinden we dit regoliet ook in grotere brokken, aan elkaar geklit door glas dat is ontstaan door de verhitting van silicium bij een inslag. De laag regoliet is zo’n 8 meter dik, een beetje zoals de laag zand die de aarde bedekt.