Yuhangyuan

Betekent ruimtevaarder. Een ruimtevaarder is een persoon die in de ruimte is of in de ruimte is geweest. In de praktijk is dat iemand die in een ruimtevaartuig of in een vliegtuig door de ruimte reist of gereisd heeft. Volgens de definitie van de Amerikaanse luchtmacht begint de ruimte vanaf een hoogte van 80,5 kilometer (50 mijl), volgens de Fédération Aéronautique Internationale (FAI) vanaf een hoogte van 100 kilometer. Consequentie hiervan is dat de Amerikaanse luchtmacht een aantal piloten die in de periode 1962-1968 met X-15-vliegtuigen hebben gevlogen als ruimtevaarders beschouwt. De FAI erkent deze piloten niet als ruimtevaarders, met uitzondering van Joseph Walker, die tweemaal boven de 100 kilometer uit kwam.

Synoniemen:

astronaut, kosmonaut, taikonaut, yuhangyuan…

De woorden astronaut en kosmonaut worden gebruikt om onderscheid te maken tussen ruimtevaarders uit de Verenigde Staten respectievelijk de Sovjet-Unie/Rusland. Het Amerikaanse ‘astronaut’ is afgeleid van de Griekse woorden astron (ster) en nautes (zeevaarder). Het Russische ‘kosmonaut’ is afgeleid van de Griekse woorden kosmos (ruimte) en eveneens nautes. In het Nederlands wordt naast ruimtevaarder vooral astronaut gebruikt.

Het gebruik van de begrippen ‘astronaut’ en ‘kosmonaut’ lag ten tijde van de Koude Oorlog zeer gevoelig in de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie. Beide landen wilden duidelijk onderscheid maken tussen hun eigen ruimtehelden en de ruimtevaarders van de vijand, en dat werd ook van de bevriende naties verwacht. Het werd als een grote misser beschouwd als je als Nederlander of Belg tegen een Amerikaan sprak over “Russian astronauts”.

Toen de eerste ruimtevaarders met een andere nationaliteit dan Amerikaans of Russisch werden gelanceerd, werden deze astronaut genoemd als ze aan boord van de Amerikaanse Space Shuttle vlogen, en kosmonaut als ze aan boord van de Russische Sojoez vlogen. Voor de eerste Franse ruimte-vaarders werd soms de benaming spationaut gebruikt. De verwarring werd compleet toen in 1995 de Amerikaan Norman Thagard werd gelanceerd aan boord van een Sojoez, en later Russische ruimtevaarders meevlogen met de Space Shuttle. Het is inmiddels al meerdere keren gebeurd dat ruimte-vaarders met een Sojoez werden gelanceerd, en na verblijf in een ruimtestation naar de aarde terugkeerden in de Space Shuttle, en omgekeerd. In het Nederlands is het daarom het meest praktisch om het woord ‘ruimtevaarder’ te gebruiken.

De term taikonaut wordt soms gebruikt voor Chinese ruimtevaarders, en is bedacht door Chiew Lee Yih uit Maleisië. Dit werd direct overgenomen door Chen Lan, beheerder van een website over Chinese ruimtevaart. Taikonaut is afgeleid van het Chinese woord taikong (太空), dat ruimte betekent. De lettergreep naut hebben ze niet vertaald, anders zou het resultaat waarschijnlijk taikongren of taikongyuan zijn geworden, hetgeen in het Chinees “buitenaards wezen” betekent.

In China gebruiken officiële organen en de officiële pers het woord yuhangyuan (宇航員), wat grofweg kan worden vertaald als “ruimtereiziger”. Deze term wordt in de internationale pers verder weinig gebruikt, waarschijnlijk vanwege de lastige uitspraak en spelling.

In China zal men er echter geen bezwaar tegen hebben wanneer je in het Engels of Russisch spreekt over “Chinese astronauten”, respectievelijk “Chinese kosmonauten”. In de Nederlandstalige berichtgeving door de pers lijkt het er op dat men de term taikonaut vooral als curiositeit beschouwt, en verder spreekt over Chinese ruimtevaarder of Chinese astronaut.